powered by Agones.gr - opap

Τετάρτη, 19 Οκτωβρίου 2011

Ελένη Εκμεκτσιόγλου: «Τι έχει αλλάξει στην Ανατολική Μεσόγειο»



Της Ελένης ΕκμεκτσιόγλουΕρευνήτριας (Research Fellow) στο CSIS Pacific Forum (Center for Strategic and International Studies)

Η Ανατολική Μεσόγειος είναι μία περιοχή συνηθισμένη σε κατά καιρούς πολιτικούς αναβρασμούς και επικίνδυνες ανόδους του πολιτικού θερμομέτρου. Τελευταία, ωστόσο, στρατηγικές ανακατατάξεις θέτουν τις μακροχρόνιες διαφορές της περιοχής σε νέες βάσεις.

Μπαράζ τουρκικών απειλών ακολούθησε τα σχέδια του Ισραήλ και της Κύπρου για την πραγματοποίηση ανιχνευτικών γεωτρήσεων στα νότια του νησιού. Οι απειλές δεν στόχευαν μόνο την κυβέρνηση της Μεγαλονήσου αλλά και την ελληνική, η οποία έσπευσε να δηλώσει απερίφραστα την υποστήριξη της προς το Κυπριακό αίτημα. Αυτή η πιο πρόσφατη εκδοχή μίας μακροχρόνιας διαφοράς λαμβάνει νέες διαστάσεις στο πλαίσιο των επιβεβαρυμμένων σχέσεων Τουρκίας και Ισραήλ, οι οποίες προσφέρουν στο ζήτημα μία νέα δυναμική που δεν θα έπρεπε να παραβλεφθεί.


'Όταν το Κυπριακό πρακτορείο ειδήσεων μετέφερε ότι η Αμερικανική εταιρεία Noble Engineering Inc. είχε ήδη ξεκινήσει γεωτρήσεις στην νότια περιοχή της νήσου, μεταξύ Κύπρου και Ισραήλ, τα νέα έλαβαν θερμή υποδοχή από ένα κοινό που κρατούσε την αναπνοή του και ήλπιζε σε μία από κοινού δυναμική στάση μεταξύ της Κύπρου και Ισραήλ. Η Άγκυρα, εμφανώς αντίθετη στη γεώτρηση, ανακοίνωσε ότι ήταν έτοιμη να στείλει πολεμικά πλοία για να συνοδεύσουν σκάφη, τα οποία θα εξερευνούσαν την περιοχή ανοιχτά της Βόρειας Κύπρου για πετρέλαιο και φυσικό αέριο'. Την ίδια στιγμή, Ελλάδα και Ισραήλ επικαλέστηκαν το Σύμφωνο Άμυνας το οποίο οι δύο χώρες είχαν υπογράψει μερικές ημέρες νωρίτερα υπό το φως των Τουρκικών απειλών σύμφωνα με τις οποίες τουρκικά πλοία θα εκτελούσαν έρευνες στη αμφισβητούμενη υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου. Από την πλευρά τους ΗΠΑ και ΟΗΕ κάλεσαν τα μέρη να φερθούν με σύνεση, μία έκκληση που δεν λήφθηκε σοβαρά υπόψη.

Σύμφωνα με την τουρκική εφημερίδα Sabah, εκτιμάται ότι 30δις κυβικά μέτρα (10 τρις κυβικά πόδια ft³) φυσικού αερίου βρίσκονται νότια της νήσου. Τον περσινό έτος, το Ισραήλ και η Κύπρος συμφώνησαν να συνεργαστούν για τη γεώτρηση και εκμετάλλευση των εν λόγω φυσικών πόρων. Η Τουρκία επέμεινε ότι η εκμετάλλευση των φυσικών πηγών ενέργειας έπρεπε να λάβει χώρα από κοινού, συμπεριλαμβανόμενου και της ΤΔΒΚ (Τουρκικής Δημοκρατίας Βόρειας Κύπρου) και απείλησε να υπογράψει σύμφωνο οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας με την τελευταία. Παρά την κατά τι ορθολογιστική θέση της Τουρκίας επί του θέματος, η απάντηση του Κυπρίου Προέδρου δεν άφησε περιθώρια για παρόμοια αιτήματα.

Ο Πρόεδρος της Κύπρου, Δημήτρης Χριστόφιας, σε έναν διπλωματικό ελιγμό, ανέφερε ότι δεδομένου ότι η ΤΔΒΚ δεν αποτελεί μία διεθνώς αναγνωρισμένη οντότητα, η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας, μία πράξη διεθνούς δικαίου, δεν θα μπορούσε να παράγει έννομα αποτελέσματα. Ο Ελληνοκύπριος Πρόεδρος τόνισε ότι θα μοιρασθούμε τους καρπούς αυτού του δώρου της μάνας φύσης. Δεν θέλουμε να στερήσουμε από τους Τουρκοκυπρίους συμπατριώτες μας το μερίδιο της τουρκοκυπριακής κοινότητας απ' αυτό το δώρο και συνέχισε λέγοντας ότι η κυβέρνηση του είναι διατεθειμένη να συνομιλήσει σχετικά με μία από κοινού εκμετάλλευση εφόσον το νησί ενοποιηθεί ξανά. Παρ' όλα αυτά, η διαπραγμάτευση δικαιωμάτων ενός ψευδοκράτους πριν την ενοποίηση του νησιού δεν είναι εντός των επιλογών της ελληνοκυπριακής κυβέρνησης.

Ο κ. Χριστόφιας συνέχισε λέγοντας ότι σε περίπτωση που οι Τουρκοκύπριοι θέλουν μερίδιο, θα έπρεπε να προσέλθουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων σε ένα πνεύμα καλής θέλησης, εμπιστοσύνης και σεβασμού. Η συνεισφορά της Τουρκίας είναι ζωτικής σημασίας ενώ θα ενίσχυε τη φήμη της χώρας ως υπεύθυνου περιφερειακού δρώντος.

Μέσω αυτού του διπλωματικού ελιγμού, ο κ. Χριστόφιας κατάφερε να μετατρέψει την κρίση σε ένα ακόμα διαπραγματευτικό χαρτί, το οποίο αναμένεται να φέρει αποτελέσματα εφόσον το κοίτασμα αποδειχθεί τόσο πλούσιο όσο οι έρευνες υποστηρίζουν. Η εκλογή του χρόνου δεν θα μπορούσε να είναι καλύτερη. Υπό το φως των Τουρκικών απειλών για διακοπή των σχέσεων με την ΕΕ, σε περίπτωση που η Κύπρος αναλάβει την προεδρία του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2012, οι διαπραγματεύσεις για την επίλυση ενδέχεται να μπουν σε μία νέα, πιο ενδιαφέρουσα τροχιά.

Τέτοιου είδους πολιτικοί ελιγμοί διευκολύνονται από το περιφερειακό στρατηγικό περιβάλλον, εντός του οποίου η κρίση λαμβάνει χώρα, και το οποίο είναι εξαιρετικά ευνοϊκό για την Ελλάδα και την Κύπρο. Συγκεκριμένα, η εν λόγω ανάφλεξη έρχεται μετά το περσινό επεισόδιο κατά το οποίο εννιά Τούρκοι υπήκοοι σκοτώθηκαν από Ισραηλινούς κομάντος ενώ ήταν εν πλω προς τη λωρίδα της Γάζας, σε μία προσπάθεια τους να σπάσουν τον Ισραηλινό αποκλεισμό. Το επεισόδιο έθεσε σε νέα θεμέλια τις Τούρκο-Ισραηλινές σχέσεις. Το Ισραήλ αρνήθηκε να απολογηθεί για τις πράξεις του ενώ μετά τη δημοσίευση της έκθεσης των Ηνωμένων Εθνών η οποία αποκαλεί τον Ισραηλινό αποκλεισμό της λωρίδας της Γάζας 'νόμιμο μέσο για να ανακοπεί η ροή όπλων προς τους Παλαιστίνιους', η Άγκυρα έσπευσε να διακόψει το διμερές εμπόριο αμυντικών ειδών.

Η αντίδραση της Τουρκίας, ωστόσο, πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο του ανοίγματος της χώρας προς τη Μέση Ανατολή και της πολιτικής του ΑΚΡ προς το Μουσουλμανικό κόσμο. Η Τουρκία χάριν του πρόσφατου αναβρασμού στις μεσανατολικές χώρες, τώρα περισσότερο από ποτέ, μπορεί να προωθήσει το πολιτικό της μοντέλο ως αυτό που αναζητεί κάθε φιλελεύθερο μουσουλμανικό κράτος.
Όπως ο Steven Cook υποστηρίζει, το ΑΚΡ δίνει την απάντηση σε ένα από τα πιο κεντρικά πολιτικά ζητήματα του μουσουλμανικού κόσμου: Οι πολίτες υποχρεώνονται πολύ συχνά να επιλέξουν μεταξύ του αυταρχισμού των κυρίαρχων καθεστώτων αφενός και της πιθανής θεοκρατίας των καθεστώτων που θα τα αντικαταστήσουν αφετέρου. Σαφώς, αν προσπαθήσουμε να ρωτήσουμε έναν Τούρκο πολίτη με Κεμαλιστικές πεποιθήσεις, η οπτική του μπορεί να διαφέρει αισθητά. Αυτό, ωστόσο, δεν εμποδίζει την Τουρκία να εξάγει το πολιτικό της μοντέλο ως αυτό ενός κοσμικού Ισλάμ στον υπόλοιπο Μουσουλμανικού κόσμου που αναζητεί απεγνωσμένα μία αλλαγή.

Ο Τούρκος πρωθυπουργός, όμως, αποβλέπει σε κάτι περισσότερο από αυτό και οι επισκέψεις του σε Αίγυπτο, Τυνησία και Λιβύη απέδειξαν τον πολιτικό του στόχο να διεκδικήσει τον τίτλο του ηγέτη του Μουσουλμανικού κόσμου και της Μέσης Ανατολής. Η αναζήτηση της Τουρκίας για μεγαλύτερη επιρροή στο Μουσουλμανικό κόσμο σχετίζεται με την αναγνώριση, σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, του πολιτικού της μοντέλου ως αυτό που προσφέρει ευημερία και καθιστά την χώρα πόλο έλξης για τον αναπτυσσόμενο Μουσουλμανικό κόσμο. Με αυτόν τον τρόπο, η Τουρκία στοχεύει στην αύξηση της επιρροής της σε περιφερειακό επίπεδο και έρχεται κοντύτερα στο όραμα της χώρας να αναλάβει ρόλο ηγετικής φιγούρας στη Μέση Ανατολή.

Όσο πολλά υποσχόμενο και αν είναι αυτό το νέο άνοιγμα προς τον Αραβικό κόσμο για την Τουρκία, δίνει την εντύπωση ότι προσφέρει νέες στρατηγικές ευκαιρίες σε λιγότερο ισχυρά κράτη της περιοχής. Δεδομένου ότι η Τουρκία αποφάσισε να θυσιάσει τις καλές σχέσεις της με το Ισραήλ στο βωμό ενός ηγετικού ρόλου στο μουσουλμανικό κόσμο, η Ελλάδα και η Κύπρος βρίσκουν το στρατηγικό περιθώριο για διπλωματικούς ελιγμούς που τους έλειπε εδώ και καιρό. Καλές σχέσεις με το Ισραήλ, πόσο μάλλον ένα αμυντικό σύμφωνο, θα μπορούσαν να δώσουν σε Ελλάδα και Κύπρο περισσότερες επιλογές εναντίον Τουρκικές προσπάθειες εκφοβισμού. Ισραηλινά UAVs (Unmanned Aerial Vehicles Μη επανδρωμένα αεροσκάφη) και φρεγάτες που επιτηρούν τη διατήρηση ομαλών συνθηκών στην περιοχή των εξορύξεων, αντικατοπτρίζουν καθαρά την παραπάνω θέση.

Λαμβάνοντας υπόψη τον αριθμό των εμπλεκόμενων μερών-Ελλάδα, Τουρκία, Κυπριακή Δημοκρατία, ΤΔΒΚ, Ισραήλ- η Ανατολική Μεσόγειος δίνει την εντύπωση μίας συνωστισμένης περιοχής ενώ σε περίπτωση που οι εκτιμήσεις για το μέγεθος του κοιτάσματος αποδειχθούν ακριβείς, τότε δεν έχουμε δει παρά τη μύτη του παγόβουνου ακόμα.

LinkWithin

Related Posts with Thumbnails